Σάλος στη Νίκαια: Σβήνουν τον ήρωα του 1821 Μάρκο Μπότσαρη για να βάλουν το όνομα του Γιώργου Μαζωνάκη; – Το εξώδικο και το παρασκήνιο

Στη διαχείριση της δημόσιας μνήμης, τα όρια ανάμεσα στην απόδοση οφειλόμενης τιμής σε έναν λαοφιλή δημιουργό και στην ανιστόρητη διαγραφή εθνικών συμβόλων αποδεικνύονται εξαιρετικά εύθραυστα. Ενώ η κοινή γνώμη παρακολουθεί ακόμη τις εξελίξεις γύρω από τις συνθήκες του αδόκητου χαμού του Γιώργου Μαζωνάκη, μια τοπική πρωτοβουλία στη γενέτειρά του, τη Νίκαια, στάθηκε αρκετή για να ανοίξει έναν απρόβλεπτο κύκλο έντονων πολιτισμικών και θεσμικών αντιπαραθέσεων.

Στο επίκεντρο της διαμάχης βρίσκεται η πρόταση να δοθεί το όνομα του εκλιπόντος τραγουδιστή σε κεντρικό δρόμο της περιοχής. Μόνο που η επιλογή της συγκεκριμένης οδού δεν ήταν μια ανώνυμη παράκαμψη ή μια νέα χάραξη, αλλά η ιστορική οδός Μάρκου Μπότσαρη —ένας οδικός άξονας αφιερωμένος σε μία από τις πλέον εμβληματικές και αδέκαστες μορφές της Ελληνικής Επανάστασης του 1821.

Το σκεπτικό της επιλογής: Το πρώτο σπίτι της οικογένειας Μαζωνάκη

Η επιλογή του συγκεκριμένου σημείου δεν υπήρξε τυχαία. Στην οδό Μάρκου Μπότσαρη βρισκόταν η πρώτη οικία όπου εγκαταστάθηκε η οικογένεια του καλλιτέχνη, το σπίτι όπου ο Γιώργος Μαζωνάκης γεννήθηκε, έκανε τα πρώτα του βήματα και πέρασε τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια, προτού η χαρακτηριστική λαϊκή φωνή του τον οδηγήσει στις μεγάλες πίστες και στην κορυφή της ελληνικής δισκογραφίας.

Για τους εισηγητές της πρότασης, η μετονομασία του δρόμου θεωρήθηκε ως μια κίνηση έντονου συναισθηματικού συμβολισμού, ένας φόρος τιμής σε έναν άνθρωπο που δεν απαρνήθηκε ποτέ τις λαϊκές του ρίζες και ανέφερε πάντοτε με υπερηφάνεια τη γειτονιά καταγωγής του. Ωστόσο, η υλοποίηση του εγχειρήματος προσέκρουσε άμεσα σε ένα ανυπέρβλητο ηθικό και ιστορικό εμπόδιο: την κατάργηση του ονόματος του Σουλιώτη οπλαρχηγού που θυσιάστηκε στο Κεφαλόβρυσο το 1823.

Το νομικό και θεσμικό ανάχωμα: Τι ορίζει η νομοθεσία για τις μετονομασίες

Πέρα από το ηθικό σκέλος, η υπόθεση σκοντάφτει σε ένα ιδιαίτερα αυστηρό θεσμικό πλαίσιο. Σύμφωνα με το άρθρο 8 του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων (Ν. 3463/2006):

• Η απαγόρευση αντικατάστασης ιστορικών ονομάτων: Η ονοματοδοσία και μετονομασία οδών, πλατειών ή συνοικιών απαιτεί ειδική απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, η οποία λαμβάνεται έπειτα από σύμφωνη γνώμη ειδικής επιτροπής της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης.
• Ο κανόνας της ιστορικότητας: Η πάγια διοικητική πρακτική και η νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) αποθαρρύνουν αυστηρά τη μετονομασία δρόμων που φέρουν ονόματα ηρώων του 1821, εθνικών ευεργετών ή κορυφαίων ιστορικών μορφών, προκειμένου να μην αλλοιώνεται το ιστορικό ανάγλυφο των ελληνικών πόλεων.
• Η αναστάτωση των πολιτών: Κάθε μετονομασία συνεπάγεται τεράστια γραφειοκρατική ταλαιπωρία για τους μόνιμους κατοίκους (αλλαγή διευθύνσεων σε ταυτότητες, φορολογικά μητρώα, τίτλους ιδιοκτησίας και επαγγελματικές έδρες).

Η σκληρή παρέμβαση των απογόνων του 1821 και ο σχολιασμός

Η είδηση προκάλεσε την άμεση και οξεία αντίδραση του Πατριωτικού Ομίλου Απογόνων Αγωνιστών 1821 και Ιστορικών Γενών της Ελλάδος. Με επίσημη τοποθέτησή του, ο ιστορικός φορέας ξεκαθάρισε ότι δεν αντιτίθεται στην απόδοση τιμών προς τον καλλιτέχνη, αλλά στην απαράδεκτη —όπως τη χαρακτηρίζει— πρακτική της διαγραφής της ιστορικής μνήμης.

«Η τιμή σε έναν σύγχρονο καλλιτέχνη δεν μπορεί να οικοδομείται πάνω στο ξήλωμα των ηρώων του Έθνους», τονίζουν εκπρόσωποι του φορέα, καλώντας τη δημοτική αρχή να προστατεύσει το όνομα του Μάρκου Μπότσαρη και να αναζητήσει εναλλακτική λύση, όπως έναν αδιαμόρφωτο δημοτικό χώρο, ένα πολιτιστικό κέντρο ή έναν ανώνυμο πεζόδρομο της περιοχής.

Το θέμα έλαβε ευρύτερες διαστάσεις όταν το σχετικό δημοσίευμα κοινοποίησε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ο δημοσιογράφος Μάνος Βουλαρίνος, ασκώντας καυστική κριτική στην ευκολία με την οποία οι τοπικές αρχές υποκύπτουν σε συναισθηματικούς λαϊκισμούς, αγνοώντας βασικές αρχές ιστορικής συνέχειας.

Η αναζήτηση της χρυσής τομής

Η κοινωνία της Νίκαιας παρακολουθεί διχασμένη τη συζήτηση. Από τη μία πλευρά, οι φανατικοί θαυμαστές και παλιοί γείτονες του Γιώργου Μαζωνάκη επιθυμούν μια διαρκή αναφορά στον τόπο που τον γέννησε. Από την άλλη, ιστορικοί φορείς, δημότες και νομικοί επισημαίνουν ότι ο σεβασμός στον εκλιπόντα προϋποθέτει σοβαρότητα και μέτρο.

Η τοποθέτηση μιας τιμητικής αναμνηστικής πλακέτας στο σπίτι όπου μεγάλωσε ο τραγουδιστής, σε συνδυασμό με την ονοματοδοσία μιας πλατείας ή ενός θεάτρου της πόλης, διαφαίνεται πλέον ως η μόνη λογική διέξοδος, ώστε να τιμηθεί ο καλλιτέχνης χωρίς να προσβληθεί η μνήμη του Μάρκου Μπότσαρη.