Έπεσε η αυλαία για τη «Λωξάντρα» της Ελλάδας: Η σπουδαία Μπέτυ Βαλάση έφυγε στα 89 της – Η ζωή σαν μυθιστόρημα, ο μεγάλος έρωτας και το συγκινητικό τέλος

Υπάρχουν ηθοποιοί που ερμηνεύουν ρόλους και άλλοι που γίνονται οι ίδιοι ο ρόλος, ενσαρκώνοντας τη συλλογική μνήμη ενός ολόκληρου λαού. Για το ελληνικό κοινό, η Μπέτυ Βαλάση δεν ήταν απλώς μια διακεκριμένη θεατρίνα του σανιδιού· ήταν η μυρωδιά της πολίτικης κουζίνας, η πληθωρική αγκαλιά της γιαγιάς και το ζωντανό αποτύπωμα του ξεριζωμού. Η είδηση της εκδημίας της σε ηλικία 89 ετών κλείνει οριστικά ένα από τα πιο ένδοξα και αυθεντικά κεφάλαια της μεταπολεμικής μας δραματουργίας, βυθίζοντας σε πένθος τον καλλιτεχνικό και πνευματικό κόσμο της χώρας.

Η γυναίκα που χάρισε σάρκα και οστά στο λογοτεχνικό αριστούργημα της Μαρίας Ιορδανίδου, αφήνει πίσω της μια πλούσια παρακαταθήκη αξιοπρέπειας, αγωνιστικότητας και αδιαπραγμάτευτου πάθους για την τέχνη.

Από τα προσφυγικά της Θεσσαλονίκης στο πάνθεον του θεάτρου

Γεννημένη στη Θεσσαλονίκη το 1937, μέσα σε μια οικογένεια Μικρασιατών προσφύγων, η Μπέτυ Βαλάση γαλουχήθηκε με τις μνήμες, τους καημούς αλλά και την απαράμιλλη ζωντάνια του ελληνισμού της Ανατολής. Το παιδικό της όνειρο να ανέβει στο θεατρικό σανίδι δεν ήταν εύκολη υπόθεση για την εποχή, όμως η σιδερένια της θέληση την οδήγησε να μαθητεύσει πλάι σε κολοσσούς της υποκριτικής τέχνης.

Διαθέτοντας μια σπάνια φυσικότητα και μια βαθιά, εκφραστική φωνή, κατάφερε να υπηρετήσει εξίσου το κλασικό και το σύγχρονο ρεπερτόριο. Οι συνεργασίες της με κορυφαίους σκηνοθέτες του Εθνικού Θεάτρου και του ελεύθερου θεάτρου, καθώς και οι εμφανίσεις της στον κινηματογράφο, απέδειξαν ότι διέθετε μια στόφα αρχαίας τραγωδού συνδυασμένη με λαϊκή αμεσότητα. Όπως έλεγαν οι άνθρωποι που τη γνώρισαν από κοντά, η Βαλάση «έπαιζε» με την ίδια άνεση στη σκηνή και στη ζωή: ήταν θεατρική στην καθημερινότητά της και βαθιά ανθρώπινη πάνω στο σανίδι.

Το τηλεοπτικό φαινόμενο της «Λωξάντρας»

Αν και η θεατρική της διαδρομή ήταν γεμάτη διακρίσεις, η στιγμή που σημάδεψε ανεξίτηλα την καριέρα της ήρθε το 1980, όταν η ΕΡΤ αποφάσισε να μεταφέρει στη μικρή οθόνη τη «Λωξάντρα».

Η επιλογή της Βαλάση για τον ομώνυμο ρόλο αποδείχθηκε ιστορική:

• Η απόλυτη ταύτιση: Η ηθοποιός δεν υποδύθηκε απλώς την Πολίτισσα μαγείρισσα με τη χρυσή καρδιά, αλλά μετέφερε στο πλατό τα προσωπικά της βιώματα από τις προσφυγικές ρίζες της οικογένειάς της.
• Η καθηλωτική επιτυχία: Σε μια εποχή που η τηλεόραση ένωνε ολόκληρες γειτονιές, οι δρόμοι της Ελλάδας ερήμωναν σε κάθε προβολή του επεισοδίου. Η φιγούρα της Λωξάντρας ταυτίστηκε τόσο βαθιά με το πρόσωπό της, ώστε για δεκαετίες οι θεατές στους δρόμους την αποκαλούσαν με το όνομα της ηρωίδας.

Ο μεγάλος έρωτας με τον Τίτο Βανδή και η φιλία με τη Μελίνα

Η προσωπική της ζωή υπήρξε εξίσου συναρπαστική και γεμάτη ένταση. Η γνωριμία της με τον σπουδαίο ηθοποιό Τίτο Βανδή —έναν καλλιτέχνη με λαμπρή διεθνή καριέρα στο Μπρόντγουεϊ και το Χόλιγουντ— εξελίχθηκε σε έναν από τους πιο βαθιούς και διαχρονικούς έρωτες του ελληνικού θεάτρου. Δύο αυτόνομες, ισχυρές προσωπικότητες ένωσαν τις ζωές τους σε μια αδιάσπαστη συντροφική πορεία, βασισμένη στην αμοιβαία εκτίμηση, την κοινή πολιτική αντίληψη και την ανιδιοτελή αγάπη για το θέατρο.

Παράλληλα, κομβική υπήρξε η αδελφική της φιλία με τη Μελίνα Μερκούρη. Οι δυο τους μοιράζονταν κοινές αγωνίες για τον πολιτισμό και τη δημοκρατία, με τη Βαλάση να αποτελεί συχνά πολύτιμη συνομιλήτρια και σταθερό στήριγμα για τη διεθνή Ελληνίδα.

Πολιτική δράση και τα τελευταία χρόνια στο «Σπίτι του Αγωνιστή»

Πέρα από τα φώτα της ράμπας, η Μπέτυ Βαλάση υπήρξε συνεπής στρατιώτης των ιδεών της. Μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας επί δεκαετίες, δεν δίστασε ποτέ να πάρει θέση για τα κοινωνικά ζητήματα, ακόμα και σε περιόδους έντονων πολιτικών αναταράξεων. Έδωσε το παρών στις εκλογικές μάχες ως υποψήφια βουλευτής με το ΚΚΕ, ενώ υπηρέτησε τα κοινά και από τα έδρανα του Δημοτικού Συμβουλίου της Αθήνας.

Τα τελευταία 4,5 χρόνια της ζωής της, μακριά πλέον από τα φώτα της δημοσιότητας, βρήκε θαλπωρή και φροντίδα στο ίδρυμα «Σπίτι του Αγωνιστή». Ακόμη και σε προχωρημένη ηλικία, διατήρησε άσβεστη την πνευματική της διαύγεια, συζητώντας με πάθος για τα καλλιτεχνικά δρώμενα και παρακολουθώντας στενά τις εξελίξεις στην κοινωνία.

Η Μπέτυ Βαλάση έφυγε όπως έζησε: περήφανη, γεμάτη από την αγάπη του κοινού και αφήνοντας πίσω της ένα δυσαναπλήρωτο κενό, αλλά και μια γλυκιά ανάμνηση που θα ζεσταίνει τις καρδιές μας κάθε φορά που θα ακούγεται η φωνή της Λωξάντρας.